Elk jaar op de derde dinsdag van september verandert het centrum van Den Haag voor een paar uur in een decor van staatsie en ceremonie. De Glazen Koets rijdt door de binnenstad, de troonrede klinkt, en langs de route staat een publiek dat net zo goed komt voor de politiek als voor het spektakel eromheen. Onderdeel van dat spektakel is inmiddels een vast onderdeel geworden: de hoedjesparade, waarbij aankomende en zittende Kamerleden zich in opvallende hoofddeksels naar het Binnenhof en de Koninklijke Schouwburg begeven.

Een traditie die bijna verdween

Dat er op Prinsjesdag hoeden worden gedragen, is minder vanzelfsprekend dan het tegenwoordig lijkt. Tot halverwege de twintigste eeuw was een hoed bij officiële gelegenheden voor vrouwen doodnormaal, maar die gewoonte verdween geleidelijk uit het dagelijks leven, en daarmee ook grotendeels van het Binnenhof. Pas in 1977 bracht een pas aangetreden Kamerlid daar verandering in, door speciaal voor Prinsjesdag weer een hoed op te zetten, uit eerbetoon aan de destijds regerende koningin en tegen wat zij ervoer als een grijze, uniforme massa. Die keuze bleek een schot in de roos: in de decennia daarna groeide het dragen van een hoofddeksel op Prinsjesdag uit tot een terugkerend fenomeen, dat inmiddels evenveel media-aandacht trekt als de troonrede zelf.

Van etiquette naar statement

Waar de hoed ooit vooral een kwestie van stijl en etiquette was, is die de laatste jaren steeds vaker een manier geworden om een boodschap uit te dragen. Tijdens de editie van 2026 was dat goed te zien. Zo verscheen een Kamerlid met een hoed waarin pagina's uit een kinderboek waren verwerkt, samen met een tas gemaakt van het Kinderboekenweekgeschenk, om aandacht te vragen voor de leescrisis. Een ander Kamerlid droeg juist een hoed die volledig was vervaardigd van oud defensiemateriaal, afgewerkt in de kleuren van de krijgsmachtonderdelen, als eerbetoon aan het eigen beleidsterrein. Weer een ander Kamerlid combineerde een asymmetrische jurk met een sjerp, waarbij de ene kant van de outfit vlinders en bloemen toonde en de andere kant, in felle oranjetinten, verwees naar klimaatverandering.

Zulke voorbeelden illustreren hoe de hoedjesparade in de loop der jaren is veranderd: van een kwestie van fatsoen naar een podium waarop politici, bewust of onbewust, laten zien waar ze voor staan.kans

Meer dan hoeden en paarden alleen

Prinsjesdag zelf is intussen wel degelijk een serieuze aangelegenheid, met een strak protocol dat teruggaat tot 1814, het jaar waarin de opening van het parlementaire jaar voor het eerst plaatsvond. Volgens de officiële geschiedschrijving van de Rijksoverheid verschoof de datum in de negentiende eeuw nog enkele keren, van de eerste maandag in november naar de derde maandag in oktober, tot de dag in 1887 uiteindelijk werd vastgelegd op de derde dinsdag van september, zoals die nu nog altijd in de Grondwet staat. Ook de precieze locatie van de troonrede is door de jaren heen niet altijd hetzelfde geweest. Traditioneel vindt de plechtigheid plaats in de Ridderzaal, maar door de verbouwing van het Binnenhof week de ceremonie de afgelopen jaren uit naar de Koninklijke Schouwburg, die daarvoor speciaal werd omgebouwd tot vergaderzaal voor de Staten-Generaal.

Rond die kern van staatsrecht en ceremonie is in de loop der jaren een geheel eigen sfeer ontstaan: de koninklijke stoet, de aanwezigheid van demonstranten en de drukte bij het Paleis Noordeinde horen er inmiddels evengoed bij als de hoeden zelf.

Chic voor één dag, of vaker

Wat Prinsjesdag in ieder geval laat zien, is dat Den Haag zich als stad graag eenmaal per jaar in het feestelijk gepaste steekt. Diezelfde neiging om zich voor een bijzondere gelegenheid extra aan te kleden, beperkt zich uiteraard niet tot het Binnenhof. Ook een avondje uit, bijvoorbeeld bij een etentje, een theatervoorstelling of een avond bij een live casino, kan voor Hagenaars reden om iets formeler voor de dag te komen dan doorgaans het geval is. Het verschil is vooral de schaal: waar Prinsjesdag de hele stad tijdelijk in het teken van chique kleding zet, blijft het bij een avondje uit meestal bij een persoonlijke keuze.

Een jaarlijks terugkerend ritueel

Zolang de derde dinsdag van september op de kalender blijft staan, keert ook de hoedjesparade elk jaar terug, als vast, kleurrijk bijproduct van een verder strak geregisseerde staatsplechtigheid. Voor de één blijft het vooral een curiositeit, voor de ander een serieus podium om een boodschap uit te dragen. Beide kanten maken inmiddels onlosmakelijk deel uit van hoe Den Haag de opening van het politieke jaar viert.